İçeriğe Geç

Bir Düzenlemenin Yürürlükte Olup Olmadığı Nasıl Kontrol Edilir? (Yürürlükte, Değişmiş, Mülga)

Bir düzenlemenin bugün hangi hâliyle geçerli olduğunu bulmak için yürürlük maddesi, değişiklikler, geçici maddeler ve iptal kararları birlikte kontrol edilmeli. Adım adım anlatıyoruz.

· 5 dk okuma

Yürürlük kontrolü, bir kanun, yönetmelik ya da tebliğin bugün hukuken geçerli olup olmadığını ve geçerliyse hangi hâliyle geçerli olduğunu belirlemektir. Uyum ekipleri için bu kontrol her yükümlülüğün başlangıç noktasıdır: mülga bir hükme dayanan bir iç prosedür ya da değişmiş bir maddenin eski metnine göre verilen bir karar, denetimde ilk yakalanan hatalardandır. Bu yazıda bir düzenlemenin yürürlük durumunu adım adım nasıl kontrol edebileceğinizi anlatıyoruz.

Üç temel durum: yürürlükte, değişmiş, mülga

  • Yürürlükte: düzenleme yürürlüğe girmiş ve yürürlükten kaldırılmamıştır.
  • Değişmiş: düzenleme yürürlüktedir, ancak bazı maddeleri sonraki düzenlemelerle değiştirilmiş, eklenmiş ya da yürürlükten kaldırılmıştır. Bugün geçerli olan, değişikliklerin işlendiği hâlidir.
  • Mülga: düzenleme tamamen yürürlükten kaldırılmıştır. Bazı maddeleri kaldırılmışsa kısmen mülgadan söz edilir.

Bunlara iki durum daha eklenmelidir: henüz yürürlüğe girmemiş düzenlemeler (yayımlanmış ama yürürlük tarihi gelecekte olanlar) ve iptal edilmiş hükümler (Anayasa Mahkemesi ya da idari yargı kararıyla ortadan kalkanlar).

Adım adım yürürlük kontrolü

  1. Asıl metni bulun: düzenlemenin Resmî Gazete'de yayımlandığı tarihi ve sayıyı bulun. Bu, düzenlemenin hukuken var olduğu metindir.
  2. Yürürlük maddesini okuyun: düzenlemenin sonundaki yürürlük maddesi ne zaman yürürlüğe girdiğini söyler. Çoğu düzenleme "yayımı tarihinde" yürürlüğe girer; bazı maddeler için ise ayrı, ileri bir tarih öngörülebilir.
  3. Geçici maddelere bakın: geçiş hükümleri, yeni kuralın bir süre uygulanmayacağını ya da eski kuralın bir süre daha uygulanacağını söyleyebilir. Yükümlülüğün son tarihi çoğu zaman buradadır.
  4. Değiştiren düzenlemeleri bulun: düzenlemeyi değiştiren, ona madde ekleyen ya da bazı maddelerini kaldıran sonraki düzenlemeleri listeleyin. Değişiklik düzenlemeleri genellikle "… Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik" adını taşır.
  5. İşlenmiş metni karşılaştırın: mevzuat.gov.tr'deki değişiklikleri işlenmiş metni okuyun. Bu metin Resmî Gazete'den bir süre sonra güncellenir; son değişikliğin işlenip işlenmediğini Resmî Gazete'den kontrol edin.
  6. Yürürlükten kaldıran hükmü arayın: sonraki bir düzenlemenin "… yürürlükten kaldırılmıştır" hükmü açık bir kaldırmadır. Aynı konuyu baştan düzenleyen yeni bir düzenleme eskisini açıkça kaldırmasa da onunla çelişen hükümleri etkisiz bırakabilir; bu durumda değerlendirme daha dikkat ister.
  7. Dayanağı kontrol edin: bir yönetmelik ya da tebliğ bir kanuna dayanır. Dayanak kanun değiştiğinde ya da kaldırıldığında alt düzenlemenin durumu çoğu zaman yeni kanunun geçiş hükümlerinde düzenlenir.
  8. İptal kararlarını kontrol edin: Anayasa Mahkemesi'nin iptal kararları Resmî Gazete'de yayımlandıkları tarihte ya da kararda belirtilen ileri bir tarihte yürürlüğe girer. Yönetmelik ve tebliğlerde idari yargının iptal kararları da hükmü ortadan kaldırabilir.
  9. Kontrol tarihini kaydedin: yürürlük durumu zamanla değişir. Hangi tarihte, hangi kaynaklara bakarak kontrol yaptığınızı yazın.

Bir örnek üzerinden

Bir iç prosedürünüzün bir yönetmeliğin 5. maddesine dayandığını düşünelim. Kontrol şu sırayla yapılır:

  1. Yönetmeliğin Resmî Gazete'deki ilk metninde 5. maddeyi ve yürürlük maddesini bulun.
  2. Yönetmeliği değiştiren düzenlemeleri listeleyin; bunlardan biri 5. maddeyi değiştirmiş ya da yürürlükten kaldırmış mı?
  3. Değişiklik varsa değişikliğin yürürlük tarihine ve geçici maddelerine bakın: yeni hüküm hemen mi, bir süre sonra mı uygulanacak?
  4. Yönetmeliğin kendisi yürürlükten kaldırılmış mı? Yerine yeni bir yönetmelik çıkmışsa yeni düzenlemede aynı konunun hangi maddede düzenlendiğini bulun.
  5. Dayanak kanunda bir değişiklik ya da iptal kararı var mı?
  6. Sonucu ve kontrol tarihini prosedürün kaydına yazın; değişiklik gerekiyorsa prosedürü güncelleme işini bir sorumluya verin.

Kontrolü kayıt altına almak için bir şablon

  • Düzenlemenin adı, Resmî Gazete tarihi ve sayısı.
  • Kontrol edilen madde ve bugünkü metni.
  • Yürürlük durumu: yürürlükte, değişmiş, kısmen ya da tamamen mülga, iptal edilmiş.
  • Değiştiren ya da yürürlükten kaldıran düzenlemeler.
  • Geçiş hükümleri ve uygulanma tarihleri.
  • Kontrol tarihi ve kontrol eden kişi.

Sık yapılan hatalar

  • Yalnız işlenmiş metne bakmak: son değişiklik henüz işlenmemiş olabilir.
  • Yalnız Resmî Gazete'deki ilk metne bakmak: sonraki değişiklikleri kaçırırsınız.
  • Yürürlük tarihini yayım tarihi sanmak: bazı hükümler aylar sonra yürürlüğe girer.
  • Geçici maddeleri atlamak: son tarihler ve istisnalar çoğu zaman buradadır.
  • Mülga bir düzenlemeye atıf yapan iç prosedürleri güncellememek: düzenleme değiştiğinde ona atıf yapan politika ve prosedürleri de gözden geçirin.

Sık sorulan sorular

Mülga bir düzenleme hiç uygulanmaz mı?

Yürürlükte olduğu dönemde gerçekleşen işlemler için mülga düzenleme hâlâ önem taşıyabilir. Geçiş hükümleri de eski kuralın bazı durumlarda bir süre uygulanmasını öngörebilir.

"Değişmiş" bir düzenlemenin hangi maddesinin değiştiği nasıl görülür?

Değiştiren düzenlemenin metninden ve işlenmiş metindeki değişiklik notlarından. Düzenlemeleri madde madde gösteren bir araç, hangi maddenin hangi düzenlemeyle değiştiğini doğrudan gösterebilir.

Bir düzenlemenin yürürlükte olup olmadığını ne sıklıkla kontrol etmeliyim?

Dayandığınız düzenlemeler için her değişiklikte; genel olarak da yükümlülük envanterinizi dönemsel olarak gözden geçirirken.

Görüşe açılmış bir taslak yürürlükte sayılır mı?

Hayır. Taslak, yayımlanıp yürürlüğe girene kadar bağlayıcı değildir. Ancak taslakları izlemek, yaklaşan değişikliğe hazırlanmak için zaman kazandırır.

Yürürlük kontrolünde hangi kaynak esastır?

Hukuken esas olan, Resmî Gazete'de yayımlanan metinlerdir. İşlenmiş metin ve kurum siteleri okumayı kolaylaştırır; çelişki gördüğünüzde Resmî Gazete'deki asıl ve değiştiren metinlere dönün.

Sonuç

Bir düzenlemenin yürürlükte olup olmadığını anlamak için tek bir kaynağa bakmak yetmez: asıl metin, yürürlük maddesi, geçici maddeler, değiştiren ve yürürlükten kaldıran düzenlemeler, işlenmiş metin ve iptal kararları birlikte kontrol edilmelidir. Kontrolü tarihli olarak kaydetmek, ileride sorulduğunda neye dayandığınızı göstermenizi sağlar.

Bu kontrolü kolaylaştıran araçlardan biri Regvion'dur. Her düzenleme madde madde, değişiklik geçmişi, atıfları ve yürürlük durumuyla (yürürlükte, değişmiş, mülga) görüntülenir. Yeni ve değişen düzenlemelerden gerçek zamana yakın haberdar olursunuz; kurumunuzla ilgili olanlar ilgili birime iş olarak gelir. Hukuken esas olan yine Resmî Gazete'deki metindir ve kararı uyum ekibiniz verir. Nasıl çalıştığını görmek için demo talep edebilirsiniz.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş değildir.